حسابداری رهن و اجاره : ثبت رهن و اجاره در حسابداری
رهن و اجاره دو مفهوم کلیدی در مدیریت املاک و داراییها هستند که در کنار جنبههای مالی و حقوقی، از نظر حسابداری و مالیاتی نیز اهمیت زیادی دارند. آگاهی از اصول حسابداری، قوانین مالیاتی و معافیتهای مرتبط میتواند از بروز مشکلات حقوقی جلوگیری کند و به شفافیت مالی کمک کند. در این مقاله به جزئیات حسابداری، قوانین مالیاتی و حقوقی مرتبط با رهن و اجاره پرداخته شده است.
مالیات اجاره املاک یکی از انواع مالیات بر درآمد است. مالکان املاک بسته به نوع فعالیت خود موظف به پرداخت سه نوع مالیات هستند:
- مالیات بر نقل و انتقال املاک و مستغلات
- مالیات بر خانههای خالی
- مالیات بر درآمد اجاره املاک
در حالتی که مستاجر شخص حقیقی باشد، مالیات بر درآمد اجاره مربوط به املاک تجاری یا مسکونی (مالیات رهن کامل و یا مالیات رهن و اجاره) پس از تنظیم و ارسال اظهارنامه مالیاتی توسط موجر، پرداخت میگردد. و برای مستاجران حقوقی، پرداخت مالیات اجاره به صورت مالیات تکلیفی بر عهده مستاجر قرار دارد.
در صورتی که موجر مالیات بر اجاره را در موعد مقرر پرداخت ننماید مطابق ماده ۱۹۹ قانون مالیات های مستقیم مشمول جریمه ایی به میزان ۱۰ درصد به علاوه ۲/۵ درصد به ازا هر ماه تاخیر خواهید شد .
برای دریافت خدمات حسابداری فرم زیر را پر کنید...
ابعاد حقوقی در حسابداری رهن و اجاره
رهن:
- رهن به معنای سپردهگذاری مال یا وجه نقد بهعنوان وثیقه است.
- قانون مدنی (مواد ۷۷۱ تا ۷۸۳):
- موجر نمیتواند از مبلغ رهن بدون رضایت مستأجر استفاده کند.
- موجر در پایان قرارداد موظف به بازپرداخت رهن است، مگر در مواردی که خسارت از مبلغ کسر شود.
اجاره:
- اجاره عقدی است که طی آن مستأجر حق استفاده از منافع مال موجر را در ازای مبلغی مشخص دریافت میکند.
قانون مدنی (مواد ۴۶۶ تا ۵۱۶):
- قرارداد اجاره باید مکتوب باشد و شرایط توافق در آن درج شود.
- موجر موظف است ملک را در شرایط مناسب تحویل دهد.

مواد قانون مالیاتهای مستقیم
برخی از مواد قانونی مرتبط با موضوع ثبت رهن و اجاره در حسابداری عبارتند از:
ماده ۵۳:
درآمد اجاره پس از کسر هزینههای قابل قبول مشمول مالیات است. هزینههای قابل قبول شامل:
- هزینه تعمیرات اساسی
- حق بیمه
- استهلاک دارایی
ماده ۵۴:
اگر مبلغ اجاره در قرارداد مشخص نباشد، اجاره بها بر اساس عرف منطقه و توسط کارشناسان تعیین میشود.
ماده ۵۵:
در حسابداری رهن و اجاره درآمد ناشی از اجاره املاک مسکونی در شهرهای کوچک تا میزان مشخصی از مالیات معاف است.
ماده ۱۳۱:
نرخ مالیات بر درآمد اجاره بر اساس پلکان مالیاتی به شرح زیر است:
- تا ۵۰ میلیون ریال: ۱۵%
- بین ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون ریال: ۲۰%
- بیشتر از ۱۰۰ میلیون ریال: ۲۵%
در صورتی که موجر شخص حقوقی باشد درآمد اجاره (پس از کسر ۲۵%) به نرخ ۲۵% مشمول مالیات میشود.
ماده ۱۶۹:
تمامی قراردادهای اجاره باید در سامانه معاملات املاک ثبت شوند و موجر موظف است اطلاعات را به سازمان امور مالیاتی اعلام کند.
ماده ۵۷:
اگر موجر هیچ منبع درآمد دیگری نداشته باشد، درآمد اجاره تا سقف مشخصی معاف از مالیات است.
ثبتهای حسابداری رهن و اجاره
ثبت دریافت مبلغ رهن:
مبلغ رهن بهعنوان سپرده دریافتی ثبت میشود:
- بدهکار: بانک/صندوق
- بستانکار: سپرده دریافتی مستأجر
ثبت اجاره دریافتی:
درآمد اجاره بهعنوان درآمد شناسایی میشود:
- بدهکار: بانک/صندوق
- بستانکار: درآمد اجاره
ثبت بازپرداخت رهن به مستأجر:
- بدهکار: سپرده دریافتی مستأجر
- بستانکار: بانک/صندوق
ثبت خسارت از محل رهن:
در صورت کسر خسارت، ثبت زیر انجام میشود:
- بدهکار: هزینه تعمیرات
- بستانکار: سپرده دریافتی مستأجر
معافیتها و نکات مالیاتی
معافیت املاک مسکونی :
- درآمد اجاره املاک مسکونی با متراژ کمتر از ۱۵۰ متر در تهران و ۲۰۰ متر در شهرستانها از مالیات معاف است (طبق ماده ۵۵).
- خانه های سازمانی متعلق به اشخاص حقوقی
- املاک استیجاری نهادهای آموزشی و دولتی
- املاک دولتی که در اختیار وزارت خانه ها، سازمان های دولتی، شهرداری ها و …. است
معافیت موجر بدون منبع درآمد:
اگر موجر منبع درآمد دیگری نداشته باشد، درآمد اجاره تا سقف تعیینشده معاف از مالیات است (طبق ماده ۵۷).
هزینههای قابل کسر:
موجر میتواند هزینههای مرتبط با تعمیرات، استهلاک، و بیمه را از مبلغ مشمول مالیات کسر کند (طبق ماده ۵۳).
نقش فناوری در حسابداری رهن و اجاره
- استفاده از نرمافزارهای حسابداری تخصصی برای مدیریت سپردهها و اجارهها.
- ثبت قراردادها و ارسال اطلاعات مالیاتی از طریق سامانه معاملات املاک برای جلوگیری از جرایم مالیاتی.
نتیجهگیری
حسابداری رهن و اجاره به دلیل تأثیر آن در مدیریت مالی، حقوقی و مالیاتی از اهمیت بالایی برخوردار است. آگاهی از مواد قانونی و ثبت دقیق حسابها میتواند از بروز مشکلات جلوگیری کرده و شفافیت مالی را افزایش دهد.
پیشنهاد ویژه:
برای دریافت خدمات مشاوره حسابداری و تنظیم قراردادهای قانونی رهن و اجاره، با تیم ژرف تدبیر نامدار تماس بگیرید. ما در کنار شما هستیم تا بهترین راهکارهای مالی و حقوقی را ارائه دهیم.
برای کسب اطلاعات بیشتر
و دریافت آخرین اخبار و قوانین حسابداری و مالیاتی
مارا در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
۲ دیدگاه
سلام .تشکر از راهنمایی ارزنده شما.
ممنون از راهنمایی ها و انتقال تجربه پر بارتان که چراغی هست در مسیر ما