استاندارد شماره ۱۷ : حسابداری داراییهای نامشهود
داراییهای نامشهود (Intangible Assets) به آن دسته از داراییها گفته میشود که ماهیت فیزیکی ندارند، اما برای یک کسبوکار یا فرد دارای ارزش اقتصادی هستند و میتوانند منبعی برای ایجاد درآمد در آینده باشند. داراییهای نامشهود یکی از اقلام ترازنامه است لذا حسابداری داراییهای نامشهود از اهمیت زیادی برخوردار است.
تعریف رسمی:داراییهای نامشهود، داراییهایی غیرقابل لمس هستند که قابل شناسایی بوده و مالک آن حق قانونی یا منافع اقتصادی مشخصی دارد، و انتظار میرود در آینده برای شرکت منفعت اقتصادی ایجاد کنند. علیرغم اینکه این داراییها غیرملموس هستند، اما تأثیر شگرفی موفقیت شرکتها در بلندمدت دارند.
ویژگیهای کلیدی داراییهای نامشهود
- نداشتن شکل فیزیکی (مثلاً مانند ماشینآلات یا زمین نیستند)
- قابلیت شناسایی (میتوان آنها را بهطور جداگانه فروخت، منتقل کرد یا مجوز داد)
- ایجاد منافع اقتصادی در آینده
- قابل اندازهگیری از نظر مالی (باید بتوان آن را در ترازنامه ثبت کرد)
نمونههایی از داراییهای نامشهود:
- سرقفلی (Goodwill)
- حق امتیازها (Licenses)
- علائم تجاری (Trademarks)
- حق اختراع (Patents)
- کپیرایت (Copyrights)
- نرمافزارهای توسعهیافته
- روابط مشتری یا برند
تفاوت داراییهای مشهود و نامشهود
داراییهای مشهود و نامشهود تفاوتهای آشکاری دارند. یکی از تفاوتهای اصلی آنها این است که داراییهای مشهود قابل لمس و مشاهده هستند، در حالی که داراییهای نامشهود چنین ویژگیای ندارند. دارایی مشهود، نوعی دارایی ثابت است که به آن داراییهای عملیاتی نیز گفته میشود. این داراییها باید نمود عینی داشته باشد و شاید مهمترین تفاوتی که بین داراییهای مشهود و نامشهود وجود دارد، این است که داراییهای مشهود، قابلدیدن و قابللمس هستند.
ویژگی | داراییهای مشهود | داراییهای نامشهود |
ماهیت فیزیکی | دارند (قابل لمس هستند) | ندارند (غیرقابل لمس) |
نمونهها | ماشینآلات، ساختمان، تجهیزات | برند، حق امتیاز، سرقفلی، اختراع |
استهلاکپذیری | بله (استهلاک به صورت فیزیکی) | بله، ولی به شکل استهلاک حسابداری |
شناسایی آسانتر | معمولاً سادهتر | ممکن است پیچیده و همراه با برآورد باشد |
قابلیت فروش مستقل | معمولاً بله | گاهی خیر (مثل سرقفلی، اگر قابل جداسازی نباشد) |
نحوه حسابداری داراییهای نامشهود
شناسایی اولیه
- اگر دارایی نامشهود از خارج خریداری شده باشد، با قیمت خرید + هزینههای مستقیم مرتبط ثبت میشود.
- اگر بهصورت داخلی توسعه داده شده باشد (مثلاً نرمافزار)، فقط اگر معیارهای خاصی رعایت شود، قابل شناسایی است.
استهلاک (Amortization)
- اکثر داراییهای نامشهود (غیر از سرقفلی) دارای عمر مفید مشخص هستند و باید طی دورهای معقول مستهلک شوند.
- مثلاً اگر حق امتیازی برای ۵ سال صادر شده، طی همان ۵ سال به صورت خطی مستهلک میشود.
کاهش ارزش (Impairment)
- داراییهای نامشهود باید بهصورت دورهای بررسی شوند که آیا هنوز ارزش خود را دارند یا نه. اگر کاهش ارزش داشته باشند، باید در حسابها منعکس شود.
سرقفلی (Goodwill)
- سرقفلی تنها در زمان ادغام یا خرید شرکتها ایجاد میشود و قابل استهلاک نیست، اما باید هر سال بررسی شود که آیا ارزش خود را حفظ کرده یا نه (تست کاهش ارزش).
مراحل حسابداری داراییهای نامشهود
۱. شناسایی و ثبت اولیه
دارایی نامشهود باید قابل شناسایی باشد (مثل حق اختراع، برند، نرمافزار،…) و دارای منافع اقتصادی آتی.
اگر خریداری شده باشد:
در لحظه خرید، با قیمت خرید + هزینههای مستقیم ثبت میشود.
۲. استهلاک داراییهای نامشهود (Amortization)
بیشتر داراییهای نامشهود دارای عمر مفید معین هستند، و باید طی دورهای مشخص استهلاک شوند (معمولاً به روش خط مستقیم).
🧮 مثال: اگر یک نرمافزار به مبلغ ۱۰ میلیون تومان خریداری شده و عمر مفید آن ۵ سال باشد، سالانه ۲ میلیون تومان مستهلک میشود.
۳. کاهش ارزش (Impairment)
در صورتی که ارزش دارایی به دلایل اقتصادی یا فنی کاهش یابد (مثلاً نرمافزاری که دیگه کاربرد ندارد)، باید کاهش ارزش شناسایی شود.
۴. حذف دارایی از حسابها (Derecognition)
در پایان عمر مفید یا هنگام فروش یا کنار گذاشتن دارایی، باید آن را از حسابها حذف کنیم.
مرحله | نوع ثبت |
خرید دارایی | ثبت بهای تمامشده |
استهلاک سالانه | هزینه در سود و زیان |
کاهش ارزش | ثبت زیان کاهش ارزش |
حذف از دفاتر | خروج از ترازنامه |
برای کسب اطلاعات بیشتر
و دریافت آخرین اخبار و قوانین حسابداری و مالیاتی
مارا در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
بدون دیدگاه